Od Konstytucji marcowej do Konstytucji kwietniowej: wybór dokumentów

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF

23 kwietnia 2021

W 2021 r. obchodzimy 100. rocznicę uchwalenia konstytucji marcowej, która była pierwszą ustawą zasadniczą odrodzonego Państwa Polskiego. Jej uchwalenie poprzedziło inne istotne wydarzenia jakie miały miejsce w marcu 1921 r. Dzień później podpisano układ pokojowy w Rydze kończący wojnę polsko-bolszewicką, a 20 marca na Górnym Śląsku został przeprowadzony plebiscyt, który miał przynieść rozstrzygnięcie polsko-niemieckich zmagań o przynależność państwową tego regionu.

Dyskusje nad projektem nowej konstytucji rozpoczęły się jeszcze przed odzyskaniem niepodległości, następnie prace nad konstytucją już w niepodległej Polsce podjął rząd Jędrzeja Moraczewskiego. Do prac nad konstytucją zaproszono wybitnych prawników, a w pierwszej połowie stycznia 1919 r. z inicjatywy Jędrzeja Moraczewskiego, przy Prezydium Rady Ministrów powołano Biuro Konstytucyjne, którego zadaniem było przygotowywanie materiałów, niezbędnych dla prac komisji konstytucyjnej. Przewodniczącym Biura został Mieczysław Niedziałkowski, członek Polskiej Partii Socjalistycznej.

Uchwalenie konstytucji poprzedziły wybory do Sejmu Ustawodawczego w styczniu 1919 r. W lutym 1919 roku przyjęto liczącą 5 artykułów uchwałę w sprawie powierzenia Józefowi Piłsudskiemu dalszego sprawowania urzędu Naczelnika Państwa, która powszechnie była nazywana Małą Konstytucją. Już na drugim posiedzeniu Sejmu Ustawodawczego, 14 lutego 1919 r., powołano Komisję Konstytucyjną, której przewodniczącym został poseł Władysław Seyda ze Związku Ludowo-Narodowego, a jego zastępcą – Maciej Rataj z Polskiego Stronnictwa Ludowego „Wyzwolenie”. Po powołaniu rządu Ignacego Jana Paderewskiego kontynuowano prace nad projektem konstytucji, a w realizacji tego celu powołano specjalną komisję złożoną zarówno z polityków jak i z wybitnych prawników i ekspertów z zakresu prawa konstytucyjnego oraz przedstawicieli środowisk uniwersyteckich.

W kolejnych miesiącach do komisji wpływały kolejne projekty ustawy zasadniczej opracowywane przez poszczególne środowiska polityczne, a projekty konstytucyjne były szeroko omawiane podczas posiedzeń sejmowych. Zasadnicze punkty sporu dotyczyły sposobu wyboru głowy państwa oraz liczby izb przyszłego parlamentu. Ostateczne przyjęcie konstytucji nastąpiło 17 marca 1921 r., a jej uchwalenie zostało ogłoszone przez Marszałka Sejmu Wojciecha Trąmpczyńskiego. Podobnie jak 130 lat wcześniej, sygnatariusze ustawy zasadniczej już po jej uchwaleniu udali się do katedry św. Jana na Starym Mieście w Warszawie na uroczyste nabożeństwo, które odprawił ks. kardynał Aleksander Kakowski.

Tekst Konstytucji marcowej rozpoczęty był inwokacją "W imię Boga Wszechmogącego". W preambule do konstytucji marcowej znalazły się odwołania do Konstytucji 3 Maja.

Konstytucja marcowa składała się ze wstępu i siedmiu rozdziałów, zawierających 126 artykułów, w których określone zostały kompetencje organów państwowych w ramach trójpodziału władzy oraz kwestie związane z obowiązkami i prawami obywatelskimi.

Okres po uchwaleniu Konstytucji marcowej charakteryzował się politycznym chaosem i słabością parlamentarną, niezdolnym do wybrania stabilnego rządu. Wyrazem odejścia od zasad Konstytucji marcowej była uchwalona 2 sierpnia 1926 nowela sierpniowa, przyznająca prezydentowi Rzeczypospolitej władzę rozwiązywania Sejmu i wydawania dekretów z mocą ustawy. Postępująca erozja systemu demokratycznego doprowadził do zmian, które forsował obóz rządzący stawiający sobie za cel zmianę konstytucji. Choć wprowadzenie nowych zasad ustrojowych było forsowane przez obóz sanacyjny oraz Klub Parlamentarny BBWR, to proces jej uchwalenia trafił na wokandę sejmu dopiero w 1934 r. Spowolnienie prac legislacyjnych nad ustawą oraz przesłanie ostatecznej wersji konstytucji do Senatu spowodowało, że dopiero 23 marca 1935 r. za nową ustawą zasadniczą zagłosowała większość sejmowa.  

Podpisana miesiąc później przez Prezydenta RP Ignacego Mościckiego w Sali Rycerskiej Zamku Królewskiego w Warszawie nowa konstytucja, zwana kwietniową, była kolejnym krokiem w likwidowaniu demokratycznych struktur państwa i zastąpieniem ich mechanizmem charakterystycznym dla państw autorytarnych. Nowa ustawa zasadnicza składała się z 81 artykułów, podzielonych na 14 rozdziałów. Konstytucja kwietniowa zrywała  dotychczasowym trójpodziałem władzy, ograniczała wpływ parlamentu na rzeczywistość, a dużą część władzy przerzucała na prezydenta, wzmacniając jego pozycję i czyniąc go jednocześnie odpowiedzialnym wyłącznie przed Bogiem i historią. Na mocy konstytucji z 1935 r. osłabieniu uległa rola Sejmu, a ilość posłów została zmniejszona do 208. W stosunku do Sejmu wzmocniła się pozycja Senatu.

Od samego początku Konstytucja kwietniowa była krytykowana przez opozycję, która uważała, że została bezprawnie narzucona społeczeństwu i żądała jej uchylenia. Trzeba jednocześnie pamiętać, że tworzony na mocy uchwalenia konstytucji system uwarunkowany był już innymi czynnikami geopolitycznymi, z rosnącymi w siłę i stanowiącymi zagrożenie dla młodego państwa polskiego autorytarnymi sąsiadami, tj. Związkiem Sowieckim oraz Niemcami. W założeniu twórców konstytucji kwietniowej, zmiany jakie nastąpiły po jej uchwaleniu miały wzmocnić strukturę państwa, czyniąc je sprawniejszym i mniej podatnym na zagrożenia zewnętrzne. Istotnym jest również fakt, że już po wybuchu wojny to właśnie zapisy konstytucji kwietniowej, umożliwiające przekazanie przez Prezydenta RP swojego urzędu, pozwoliły na zachowanie ciągłości władzy na uchodźstwie oraz stanowiły podstawę prawna działalności władz państwowych i organizację życia politycznego na emigracji.

Archiwum Akt Nowych zaprasza do obejrzenia wystawy on-line: Od Konstytucji marcowej do Konstytucji kwietniowej: wybór dokumentów.

AAN

Galeria

  • Powiększ zdjęcie Konstytucja RP  z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

    Konstytucja RP z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

  • Powiększ zdjęcie Konstytucja RP  z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

    Konstytucja RP z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

  • Powiększ zdjęcie Konstytucja RP  z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

    Konstytucja RP z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

  • Powiększ zdjęcie Konstytucja RP  z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

    Konstytucja RP z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

  • Powiększ zdjęcie Konstytucja RP  z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

    Konstytucja RP z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

  • Powiększ zdjęcie Konstytucja RP  z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

    Konstytucja RP z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

  • Powiększ zdjęcie Konstytucja RP  z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

    Konstytucja RP z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

  • Powiększ zdjęcie Konstytucja RP  z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

    Konstytucja RP z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

  • Powiększ zdjęcie Konstytucja RP  z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

    Konstytucja RP z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

  • Powiększ zdjęcie Konstytucja RP  z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

    Konstytucja RP z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

  • Powiększ zdjęcie Konstytucja RP  z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

    Konstytucja RP z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

  • Powiększ zdjęcie Konstytucja RP  z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

    Konstytucja RP z 17 marca 1921 roku – tekst z Dziennika Ustaw; AAN, Biuro Sejmu RP, sygn. 13

  • Powiększ zdjęcie Na drodze do reformy konstytucyjnej – projekt zmian konstytucji klubu BBWR; AAN, Ambasada RP w Berlinie, sygn. 3843

    Na drodze do reformy konstytucyjnej – projekt zmian konstytucji klubu BBWR; AAN, Ambasada RP w Berlinie, sygn. 3843

  • Powiększ zdjęcie Na drodze do reformy konstytucyjnej – projekt zmian konstytucji klubu BBWR; AAN, Ambasada RP w Berlinie, sygn. 3843

    Na drodze do reformy konstytucyjnej – projekt zmian konstytucji klubu BBWR; AAN, Ambasada RP w Berlinie, sygn. 3843

  • Powiększ zdjęcie Na drodze do reformy konstytucyjnej – projekt zmian konstytucji klubu BBWR; AAN, Ambasada RP w Berlinie, sygn. 3843

    Na drodze do reformy konstytucyjnej – projekt zmian konstytucji klubu BBWR; AAN, Ambasada RP w Berlinie, sygn. 3843

  • Powiększ zdjęcie Na drodze do reformy konstytucyjnej – projekt zmian konstytucji klubu BBWR; AAN, Ambasada RP w Berlinie, sygn. 3843

    Na drodze do reformy konstytucyjnej – projekt zmian konstytucji klubu BBWR; AAN, Ambasada RP w Berlinie, sygn. 3843

  • Powiększ zdjęcie Sprawa mniejszości narodowościowych, wyznaniowych lub językowych w Konstytucji Polskiej; AAN, Ambasada RP w Berlinie, sygn. 3843

    Sprawa mniejszości narodowościowych, wyznaniowych lub językowych w Konstytucji Polskiej; AAN, Ambasada RP w Berlinie, sygn. 3843

  • Powiększ zdjęcie Sprawa mniejszości narodowościowych, wyznaniowych lub językowych w Konstytucji Polskiej; AAN, Ambasada RP w Berlinie, sygn. 3843

    Sprawa mniejszości narodowościowych, wyznaniowych lub językowych w Konstytucji Polskiej; AAN, Ambasada RP w Berlinie, sygn. 3843

  • Powiększ zdjęcie Sprawa mniejszości narodowościowych, wyznaniowych lub językowych w Konstytucji Polskiej; AAN, Ambasada RP w Berlinie, sygn. 3843

    Sprawa mniejszości narodowościowych, wyznaniowych lub językowych w Konstytucji Polskiej; AAN, Ambasada RP w Berlinie, sygn. 3843

  • Powiększ zdjęcie Sprawa mniejszości narodowościowych, wyznaniowych lub językowych w Konstytucji Polskiej; AAN, Ambasada RP w Berlinie, sygn. 3843

    Sprawa mniejszości narodowościowych, wyznaniowych lub językowych w Konstytucji Polskiej; AAN, Ambasada RP w Berlinie, sygn. 3843

  • Powiększ zdjęcie Sprawa mniejszości narodowościowych, wyznaniowych lub językowych w Konstytucji Polskiej; AAN, Ambasada RP w Berlinie, sygn. 3843

    Sprawa mniejszości narodowościowych, wyznaniowych lub językowych w Konstytucji Polskiej; AAN, Ambasada RP w Berlinie, sygn. 3843

  • Powiększ zdjęcie Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Ignacy Mościcki podpisuje Konstytucję 23 kwietnia 1935 r.; AAN, Akta Romana Lewickiego, sygn. 159

    Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Ignacy Mościcki podpisuje Konstytucję 23 kwietnia 1935 r.; AAN, Akta Romana Lewickiego, sygn. 159

  • Powiększ zdjęcie Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 roku; AAN, Prezydium Rady Ministrów, sygn. 5-4

    Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 roku; AAN, Prezydium Rady Ministrów, sygn. 5-4

  • Powiększ zdjęcie Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 roku; AAN, Prezydium Rady Ministrów, sygn. 5-4

    Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 roku; AAN, Prezydium Rady Ministrów, sygn. 5-4

  • Powiększ zdjęcie Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 roku; AAN, Prezydium Rady Ministrów, sygn. 5-4

    Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 roku; AAN, Prezydium Rady Ministrów, sygn. 5-4

  • Powiększ zdjęcie Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 roku; AAN, Prezydium Rady Ministrów, sygn. 5-4

    Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 roku; AAN, Prezydium Rady Ministrów, sygn. 5-4

  • Powiększ zdjęcie Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 roku; AAN, Prezydium Rady Ministrów, sygn. 5-4

    Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 roku; AAN, Prezydium Rady Ministrów, sygn. 5-4

  • Powiększ zdjęcie Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 roku; AAN, Prezydium Rady Ministrów, sygn. 5-4

    Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 roku; AAN, Prezydium Rady Ministrów, sygn. 5-4

  • Powiększ zdjęcie Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 roku; AAN, Prezydium Rady Ministrów, sygn. 5-4

    Ustawa Konstytucyjna z dnia 23 kwietnia 1935 roku; AAN, Prezydium Rady Ministrów, sygn. 5-4

  • Powiększ zdjęcie Opracowanie dotyczące stosunku poszczególnych stronnictw politycznych do Konstytucji Kwietniowej; AAN, Armia Krajowa, sygn. 203XII-5

    Opracowanie dotyczące stosunku poszczególnych stronnictw politycznych do Konstytucji Kwietniowej; AAN, Armia Krajowa, sygn. 203XII-5

  • Powiększ zdjęcie Opracowanie dotyczące stosunku poszczególnych stronnictw politycznych do Konstytucji Kwietniowej; AAN, Armia Krajowa, sygn. 203XII-5

    Opracowanie dotyczące stosunku poszczególnych stronnictw politycznych do Konstytucji Kwietniowej; AAN, Armia Krajowa, sygn. 203XII-5

  • Powiększ zdjęcie Głosy prasy zagranicznej i komentarze  o konstytucji kwietniowej; AAN, Ministerstwo Spraw  Zagranicznych, sygn. 9347

    Głosy prasy zagranicznej i komentarze o konstytucji kwietniowej; AAN, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, sygn. 9347

  • Powiększ zdjęcie Głosy prasy zagranicznej i komentarze  o konstytucji kwietniowej; AAN, Ministerstwo Spraw  Zagranicznych, sygn. 9347

    Głosy prasy zagranicznej i komentarze o konstytucji kwietniowej; AAN, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, sygn. 9347

  • Powiększ zdjęcie Głosy prasy zagranicznej i komentarze  o konstytucji kwietniowej; AAN, Ministerstwo Spraw  Zagranicznych, sygn. 9347

    Głosy prasy zagranicznej i komentarze o konstytucji kwietniowej; AAN, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, sygn. 9347

  • Powiększ zdjęcie Głosy prasy zagranicznej i komentarze  o konstytucji kwietniowej; AAN, Ministerstwo Spraw  Zagranicznych, sygn. 9347

    Głosy prasy zagranicznej i komentarze o konstytucji kwietniowej; AAN, Ministerstwo Spraw Zagranicznych, sygn. 9347

  • Powiększ zdjęcie List mjr Kazimierza Mazanka do gen. W. Sikorskiego w sprawie uchwalenia konstytucji; AAN, Akta Władysława Sikorskiego, sygn. 96

    List mjr Kazimierza Mazanka do gen. W. Sikorskiego w sprawie uchwalenia konstytucji; AAN, Akta Władysława Sikorskiego, sygn. 96

  • Powiększ zdjęcie List mjr Kazimierza Mazanka do gen. W. Sikorskiego w sprawie uchwalenia konstytucji; AAN, Akta Władysława Sikorskiego, sygn. 96

    List mjr Kazimierza Mazanka do gen. W. Sikorskiego w sprawie uchwalenia konstytucji; AAN, Akta Władysława Sikorskiego, sygn. 96

  • Powiększ zdjęcie List M. Rataja do gen. W. Sikorskiego o obawach jakie przyniesie uchwalenie konstytucji; AAN, Akta Władysława Sikorskiego, sygn. 117

    List M. Rataja do gen. W. Sikorskiego o obawach jakie przyniesie uchwalenie konstytucji; AAN, Akta Władysława Sikorskiego, sygn. 117

  • Powiększ zdjęcie List M. Rataja do gen. W. Sikorskiego o obawach jakie przyniesie uchwalenie konstytucji; AAN, Akta Władysława Sikorskiego, sygn. 117

    List M. Rataja do gen. W. Sikorskiego o obawach jakie przyniesie uchwalenie konstytucji; AAN, Akta Władysława Sikorskiego, sygn. 117

  • Powiększ zdjęcie Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

    Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

  • Powiększ zdjęcie Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

    Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

  • Powiększ zdjęcie Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

    Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

  • Powiększ zdjęcie Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

    Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

  • Powiększ zdjęcie Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

    Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

  • Powiększ zdjęcie Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

    Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

  • Powiększ zdjęcie Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

    Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

  • Powiększ zdjęcie Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

    Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

  • Powiększ zdjęcie Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

    Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

  • Powiększ zdjęcie Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

    Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

  • Powiększ zdjęcie Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

    Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

  • Powiększ zdjęcie Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

    Odpowiedzi ministerstw w sprawie dostosowania obowiązującego prawa do zasad konstytucji kwietniowej; AAN, PRM, sygn. VI 5-5

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:AAN
Data utworzenia:2021-04-23
Data publikacji:2021-04-23
Osoba sporządzająca dokument:AAN
Osoba wprowadzająca dokument:Andrzej Augustynowicz
Liczba odwiedzin:320