Władysław Grabski (1874 – 1938)

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF

14 kwietnia 2020

Władysław Grabski, wybitny działacz społeczno-polityczny związany z Narodową Demokracją, ekonomista – reformator polskiej gospodarki.

Młodość, nauka i pierwsze lata działalności publicznej

Przyszedł na świat w rodzinie ziemiańskiej o starych tradycjach służby ojczyźnie. Odebrał staranne i wszechstronne wykształcenie. Ukończył V Gimnazjum Filologiczne w Warszawie. Studiował następnie na uczelniach paryskich École des Sciences Politiques (1892–1894) oraz na Université Sorbonne (1892–1895) oraz w Niemczech na Uniwersytecie Marcina Lutra w Halle (1986–1897).

Po powrocie do Polski rozpoczął aktywną działalność gospodarczą, społeczną i kulturalną w majątku rodzinnym Borów oraz w rejonie kutnowskim. Do jego inicjatyw należało założenie m.in. rolniczej stacji doświadczalnej, spółdzielni produkcyjnych, kółek rolniczych oraz nielegalnej szkoły wiejskiej dla dzieci. Za swoją działalność wśród ludu był na pewien czas aresztowany.

 

Działalność niepodległościowa i polityczna

Około 1905 roku został członkiem Ligi Narodowej; związał się zatem z ruchem politycznym zorientowanym na Rosję. W 1905 roku wybrany został po raz pierwszy, z ramienia Ligi Narodowej, posłem do Rosyjskiej Dumy Państwowej. Funkcję tę pełnił w kolejnych latach, aż do 1912 roku. Po zakończeniu działalności parlamentarnej oddał się pracy w Centralnym Towarzystwie Rolniczym Królestwa Polskiego, którego został wiceprezesem (1913 r.). Po wybuchu I wojny światowej był jednym z inicjatorów powołania Centralnego Komitetu Obywatelskiego Królestwa Polskiego, które działało najpierw w Warszawie w latach 1914-1915, a następnie po ewakuacji do Rosji – w Piotrogrodzie w latach 1915-1918. Grabski był w tym czasie prezesem Centralnego Komitetu Obywatelskiego.

Po zawarciu pokoju brzeskiego (marzec 1918) powrócił do Polski. Przez jakiś czas był ponownie aresztowany za krytykę władz okupacyjnych a w konsekwencji osadzony w twierdzy w Modlinie. Po wyjściu na wolność włączył się w aktywnie w proces odbudowy państwowości polskiej. Krótko, na przełomie października i listopada 1918 roku, był ministrem rolnictwa i dóbr koronnych w rządzie Rady Regencyjnej. 11 listopada Polska odzyskała niepodległość.

 

W II Rzeczpospolitej

 W latach 1918-1919 był organizatorem i przewodniczącym Głównego Urzędu Likwidacyjnego. W 1919 roku został Grabski członkiem Związku Ludowo-Narodowego. Współtworzył program tej organizacji politycznej. Z jej ramienia posłował na Sejm Ustawodawczy. Następnie był członkiem delegacji polskiej na konferencję pokojową w Paryżu jako jej ekspert ekonomiczny. Po powrocie najpierw minister skarbu w gabinecie Leopolda Skulskiego a następnie dwukrotny premier rządu (równocześnie jego minister skarbu) w okresach od 23 czerwca do 24 lipca 1920 r. oraz od 19 grudnia 1923 r. do 14 listopada 1925 r. W międzyczasie minister skarbu w gabinetach Władysława Sikorskiego i Wincentego Witosa.

Upadek pierwszego rządu Grabskiego wiązał się z międzynarodową konferencją w Spa (lipiec 1920), w której polski premier, za pomoc mocarstw zachodnich w mediacji z Rosją Radziecką i ewentualną pomoc wojskową, wyraził zgodę na wycofanie wojsk polskich na linię Curzona oraz zrezygnował z plebiscytu na Śląsku Cieszyńskim.

W czasie drugiej prezesury Rady Ministrów doprowadził do zrównoważenia budżetu państwowego, głębokiej reformy walutowej i bankowej (1924). Powołał do życia Bank Polski, który pełnił funkcję banku centralnego i wyłącznego emitenta waluty polskiej. Ustanowił nową jednostkę walutową – złoty polski.

 

Praca akademicka i działalność społeczna

Od 1923 roku był profesorem Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie. Po przewrocie majowym oddał się całkowicie pracy uczonego. W latach 1926-1928 był rektorem SGGW. W latach 1928-1934 prezesem Towarzystwa Ekonomistów i Statystyków Polskich. W 1926 roku założył Instytut Socjologii Wsi. Władysław Grabski był autorem szeregu prac dotyczących spraw gospodarczych na ziemiach polskich: stosunków agrarnych, wsi polskiej, kwestii skarbowych i budżetowych.

Zmarł w Warszawie, pochowany został w rodzinnym grobowcu na Cmentarzu Powązkowskim.

 

Wystawa

Prezentowana wystawa on-line oparta została na zespole 94 w zasobie Archiwum Akt Nowych pod nazwą „Akta Władysława Grabskiego”. Zespół ten obejmuje 19 jednostek z lat 1869-1975 i 1628 skanów. Składają się nań dokumenty, wspomnienia, listy, publicystyka, prace naukowe i wycinki prasowe dotyczące działalności Władysława Grabskiego.

 

Galeria

  • Powiększ zdjęcie Władysław Grabski, sygn. 3

    Władysław Grabski, sygn. 3

  • Powiększ zdjęcie Władysław Grabski, życiorys, Na Około Świata, sygn. 3

    Władysław Grabski, życiorys, Na Około Świata, sygn. 3

  • Powiększ zdjęcie Władysław Grabski, życiorys, Na Około Świata, sygn. 3

    Władysław Grabski, życiorys, Na Około Świata, sygn. 3

  • Powiększ zdjęcie Dzień premiera Władysława Grabskiego, Na Około Świata, sygn. 3

    Dzień premiera Władysława Grabskiego, Na Około Świata, sygn. 3

  • Powiększ zdjęcie Strona ze Wspomnień Zofii z Grabskich Kirkor - Kiedroniowej z okresu dzieciństwa, sygn. 1

    Strona ze Wspomnień Zofii z Grabskich Kirkor - Kiedroniowej z okresu dzieciństwa, sygn. 1

  • Powiększ zdjęcie Mowa Władysława Grabskiego wygłoszona na zebraniu przedwyborczym ziemi warszawskiej 18.02.1907, sygn. 5

    Mowa Władysława Grabskiego wygłoszona na zebraniu przedwyborczym ziemi warszawskiej 18.02.1907, sygn. 5

  • Powiększ zdjęcie III Duma rosyjska. Pierwsza strona Memoriału posła Władysława Grabskiego, 18.02.1908, sygn. 5

    III Duma rosyjska. Pierwsza strona Memoriału posła Władysława Grabskiego, 18.02.1908, sygn. 5

  • Powiększ zdjęcie Działalność państwowa wobec potrzeb rolniczych Królestwa Polskiego, Warszawa 1909, sygn. 5

    Działalność państwowa wobec potrzeb rolniczych Królestwa Polskiego, Warszawa 1909, sygn. 5

  • Powiększ zdjęcie Odmowa Dmowskiego udziału w konferencji w Spa, 27.06.1920, sygn. 9

    Odmowa Dmowskiego udziału w konferencji w Spa, 27.06.1920, sygn. 9

  • Powiększ zdjęcie Pierwsza strona tajnego pisma brytyjskiego ze spotkania z Władysławem Grabskim w Spa, 09.07.1920, sygn. 9

    Pierwsza strona tajnego pisma brytyjskiego ze spotkania z Władysławem Grabskim w Spa, 09.07.1920, sygn. 9

  • Powiększ zdjęcie Kopia tajnego telegramu szyfrowego, dotyczącego konferencji w Spa, 15.07.1920, sygn. 9

    Kopia tajnego telegramu szyfrowego, dotyczącego konferencji w Spa, 15.07.1920, sygn. 9

  • Powiększ zdjęcie Pierwsza strona wspomnień Władysława Grabskiego ze Spa, sygn. 9

    Pierwsza strona wspomnień Władysława Grabskiego ze Spa, sygn. 9

  • Powiększ zdjęcie Ściśle tajny telegram szyfrowy do Władysława Grabskiego w Spa o sytuacji na froncie, 10.07.1920, sygn. 9

    Ściśle tajny telegram szyfrowy do Władysława Grabskiego w Spa o sytuacji na froncie, 10.07.1920, sygn. 9

  • Powiększ zdjęcie Władysław Grabski o ustaleniach rozejmu w Spa, wobec głosów w kraju, 17.07.1920, sygn. 9

    Władysław Grabski o ustaleniach rozejmu w Spa, wobec głosów w kraju, 17.07.1920, sygn. 9

  • Powiększ zdjęcie  Pierwsza strona umowy o  pracę między Władysławem Grabskim a Stanisławem Wojciechowskim, 15.07.1920, sygn. 11

    Pierwsza strona umowy o pracę między Władysławem Grabskim a Stanisławem Wojciechowskim, 15.07.1920, sygn. 11

  • Powiększ zdjęcie Sprawozdanie Komisji Konstytucyjnej o konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1921, sygn. 8

    Sprawozdanie Komisji Konstytucyjnej o konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 1921, sygn. 8

  • Powiększ zdjęcie Pismo Wincentego Witosa do Władysława Grabskiego, 08.12.1922, sygn. 11

    Pismo Wincentego Witosa do Władysława Grabskiego, 08.12.1922, sygn. 11

  • Powiększ zdjęcie Dymisja ministra skarbu Władysława Grabskiego, Kurier Poranny, 01.07.1923, sygn. 17

    Dymisja ministra skarbu Władysława Grabskiego, Kurier Poranny, 01.07.1923, sygn. 17

  • Powiększ zdjęcie Expose ministra skarbu Władysława Grabskiego, Kurier Polski, 04.03.1923, sygn. 17

    Expose ministra skarbu Władysława Grabskiego, Kurier Polski, 04.03.1923, sygn. 17

  • Powiększ zdjęcie List Wincentego Witosa do Władysława Grabskiego, 23.02.1923, sygn. 11

    List Wincentego Witosa do Władysława Grabskiego, 23.02.1923, sygn. 11

  • Powiększ zdjęcie Mowa ministra skarbu Władysława Grabskiego, Rzeczpospolita, Nr 62, 03.1923, sygn. 17

    Mowa ministra skarbu Władysława Grabskiego, Rzeczpospolita, Nr 62, 03.1923, sygn. 17

  • Powiększ zdjęcie  Władysław Grabski, pierwszy konstytucyjny minister skarbu, Ekspress Poranny, 07.02.1923, sygn. 17

    Władysław Grabski, pierwszy konstytucyjny minister skarbu, Ekspress Poranny, 07.02.1923, sygn. 17

  • Powiększ zdjęcie Ku uzdrowieniu waluty polskiej, Kurier Warszawski, 01.02.1924, sygn. 18

    Ku uzdrowieniu waluty polskiej, Kurier Warszawski, 01.02.1924, sygn. 18

  • Powiększ zdjęcie List do  siostry Zofii Kirkor-Kiedroniowej, 1926, sygn. 2

    List do siostry Zofii Kirkor-Kiedroniowej, 1926, sygn. 2

  • Powiększ zdjęcie Przewrót majowy we wspomnieniach Władysława Grabskiego, pierwsza strona, 1960, sygn. 12

    Przewrót majowy we wspomnieniach Władysława Grabskiego, pierwsza strona, 1960, sygn. 12

  • Powiększ zdjęcie List do brata Stanisława Grabskiego, 1929, sygn. 2

    List do brata Stanisława Grabskiego, 1929, sygn. 2

  • Powiększ zdjęcie Program Władysława Grabskiego uzdrowienia stosunków gospodarczo-finansowych w Polsce, 1930, sygn. 14

    Program Władysława Grabskiego uzdrowienia stosunków gospodarczo-finansowych w Polsce, 1930, sygn. 14

  • Powiększ zdjęcie  Zapisy rozmów Władysława Grabskiego ze swoim synem Władysławem Janem, 1930, sygn. 13

    Zapisy rozmów Władysława Grabskiego ze swoim synem Władysławem Janem, 1930, sygn. 13

  • Powiększ zdjęcie Bibliografia prac Władysława Grabskiego. Odbitka z IV tomu Ekonomisty, 1934, sygn. 4

    Bibliografia prac Władysława Grabskiego. Odbitka z IV tomu Ekonomisty, 1934, sygn. 4

  • Powiększ zdjęcie Bibliografia prac Władysława Grabskiego. Odbitka z IV tomu Ekonomisty, 1934, sygn. 4

    Bibliografia prac Władysława Grabskiego. Odbitka z IV tomu Ekonomisty, 1934, sygn. 4

  • Powiększ zdjęcie List Kazimiery Iłłakowiczówny do Władysława Grabskiego, 22.01.1934, sygn. 10

    List Kazimiery Iłłakowiczówny do Władysława Grabskiego, 22.01.1934, sygn. 10

  • Powiększ zdjęcie Rozmowa z Władysławem Grabskim, Bunt Młodych, 10.10.1936, sygn. 3

    Rozmowa z Władysławem Grabskim, Bunt Młodych, 10.10.1936, sygn. 3

  • Powiększ zdjęcie Zapisy rozmów z Prezydentem Stanisławem Wojciechowskim, 1933, sygn. 13

    Zapisy rozmów z Prezydentem Stanisławem Wojciechowskim, 1933, sygn. 13

  • Powiększ zdjęcie Akt zawiązania Związku Odrodzenia Rzeczypospolitej, 1937, sygn. 15

    Akt zawiązania Związku Odrodzenia Rzeczypospolitej, 1937, sygn. 15

  • Powiększ zdjęcie Nekrolog o śmierci Władysława Grabskiego, Kurier Warszawski, 02.03.1938, sygn. 3

    Nekrolog o śmierci Władysława Grabskiego, Kurier Warszawski, 02.03.1938, sygn. 3

  • Powiększ zdjęcie Nekrologi z wiadomością o śmierci Władysława Grabskiego, Kurier Warszawski, 02.03. 1938, sygn. 3

    Nekrologi z wiadomością o śmierci Władysława Grabskiego, Kurier Warszawski, 02.03. 1938, sygn. 3

  • Powiększ zdjęcie Artykuł pośmiertny, Czasopismo Spółdzielni Rolniczej, 20.03.1938, sygn. 3

    Artykuł pośmiertny, Czasopismo Spółdzielni Rolniczej, 20.03.1938, sygn. 3

  • Powiększ zdjęcie Wspomnienie pośmiertne, Przegląd Statystyczny, t. 1, nr 2, 1938, sygn. 3

    Wspomnienie pośmiertne, Przegląd Statystyczny, t. 1, nr 2, 1938, sygn. 3

  • Powiększ zdjęcie List Feliksa Grabskiego do Joachima Grabskiego z 27.01.1869, odpis 1958, sygn. 2

    List Feliksa Grabskiego do Joachima Grabskiego z 27.01.1869, odpis 1958, sygn. 2

  • Powiększ zdjęcie W sprawie listów dziadków, 10.10.1958, sygn. 2

    W sprawie listów dziadków, 10.10.1958, sygn. 2

  • Powiększ zdjęcie Wspomnienia Władysława Grabskiego o przewrocie majowym 1926 r., Kierunki, nr 19, 1960, sygn. 12

    Wspomnienia Władysława Grabskiego o przewrocie majowym 1926 r., Kierunki, nr 19, 1960, sygn. 12

  • Powiększ zdjęcie Karta tytułowa z księgi wspomnień, rozmów o Józefie Piłsudskim, otwarta 17.04.1971, sygn. 13

    Karta tytułowa z księgi wspomnień, rozmów o Józefie Piłsudskim, otwarta 17.04.1971, sygn. 13

  • Powiększ zdjęcie Zapisy rozmowy Władysława Grabskiego z ks. Marianem Tokarzewskim o Józefie Piłsudskim, otwarta 17.04.1971, sygn. 13

    Zapisy rozmowy Władysława Grabskiego z ks. Marianem Tokarzewskim o Józefie Piłsudskim, otwarta 17.04.1971, sygn. 13

  • Powiększ zdjęcie Notatki Władysława Grabskiego z Kapitału Marksa, bez daty, sygn. 16

    Notatki Władysława Grabskiego z Kapitału Marksa, bez daty, sygn. 16

  • Powiększ zdjęcie Notatki Władysława Grabskiego. Historia podbojów rzymskich, bez daty, sygn. 16

    Notatki Władysława Grabskiego. Historia podbojów rzymskich, bez daty, sygn. 16

  • Powiększ zdjęcie Fotografia Katarzyny Lewandowskiej, żony Władysława Grabskiego, 1898, sygn. 3

    Fotografia Katarzyny Lewandowskiej, żony Władysława Grabskiego, 1898, sygn. 3

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2020-04-14
Data publikacji:2020-04-14
Osoba sporządzająca dokument:
Osoba wprowadzająca dokument:Marcin Kunce
Liczba odwiedzin:392